Bystra (k. Bielska-Białej)
29-31 maja 2015 r.
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
Uniwersytet Jagielloński
Bogactwo antropologicznej literatury dotyczącej miasta jest tak duże, że nieprawdopodobnym wyczynem wydaje się jej całościowy przegląd. Z istnienia ogromnego korpusu tego, co o mieście napisano można wysnuć dwa wnioski. Po pierwsze, pozostaje ono wciąż żywym przedmiotem humanistycznej refleksji. Po drugie, ta mnogość i żywotność tekstów świadczy, że miejski fenomen jest obszarem wciąż domagającym się opisywania, umykającym przed nazwaniem bądź wyjaśnieniem. Wielopostaciowość miasta, jako tworu urbanistycznego i architektonicznego, zwielokrotnia się w malarskich, literackich, komiksowych czy filmowych odbiciach. Przeradza się w wymarzone pole etnograficznych dociekań. Problematyczność miast(a) polega nie tylko na tym, czy można je opisać, ale przede wszystkim na tym, w jaki sposób tego dokonać. Wiąże się zatem z zagadnieniem języka, z dylematami antropologicznego opisu.
Uporanie się z zadaniem określenia miejskiego (miejskich) genius loci znajduje rozwiązanie – choć nie pełne - w metaforze. Metafora będąc narzędziem rozumienia odwołującym się do analogii, do pojmowania tego, co mniej czytelne, poprzez to, co bardziej klarowne, do metody „tak-jak”, pozwala skonstruować całościowy obraz miasta, wskazać poszczególne istotne cechy doświadczania miasta, a zwłaszcza jego semiotycznej tkanki. Świadome operowanie myśleniem figuratywnym w poznawczych celach znalazło swoje zastosowanie również w antropologicznej refleksji o mieście.
Splot miasta i metafory ma podwójny charakter. Z jednej strony miasto można opisywać poprzez różne metafory: miasto-psyche, miasto-maszyna, miasto-generator tekstu, miasto-literatura, miasto-nierządnica, miasto-dziewica, miasto-palimpsest, miasto-sieć (znaczeń), miasto-widmo, miasto-grób. Innym przykładem metaforycznego trybu znajdywania (bądź nadawania) sensu miejskiej przestrzeni są miasta paradygmatyczne: Jerozolima, Ateny, Rzym, Nowy Jork. Wachlarz przykładów jest tak bogaty, że nie ma potrzeby przywoływać kolejnych. Z drugiej strony miasto wielokrotnie stawało się źródłem metafor (obrazów) mających określić ludzką kondycję: pasaż, Benjaminowski nieśpieszny przechodzień, sklepowa witryna… Wreszcie w mieście egzystuje menażeria ludzkich typów, które stały się antropologicznymi figurami: robotników, łaziorów i meneli, studentów i wykładowców akademickich, kabaretów, ulicznego i knajpianego (głównie nocnego) życia, artystycznej – mniej lub bardziej pretensjonalnej – bohemy.
Ponieważ jesteśmy przekonani, że miasto jest nieskończenie bogatą antropologiczną opowieścią - ciągle jest tworem fascynującym i odpychającym jednocześnie, zawsze tajemniczym i przekraczającym jednostkę, jest wcieleniem ludzkich marzeń i wyobrażeń, jest trudne do zdefiniowania, ale domagające się ponownego opowiedzenia - zapraszamy do udziału w Bystrzańskich Warsztatach Antropologicznych pt. Miasto i metafora, w trakcie których chcemy przede wszystkim zwrócić uwagę na metaforyczny charakter miasta i jego rozumienia, podjąć próbę reanimowania zużytych metafor, stworzenia nowych, rozbudowania już funkcjonujących.
Wzorem poprzedniego Bystrzańskiego Warsztatu Antropologicznego organizatorzy niniejszego przedsięwzięcia pragną zrezygnować z dominującej współcześnie formuły konferencyjnej, mającej – na ogół – na celu zwiększenie objętości życiorysu, zdobycia punktów do stypendium czy wpisu do indeksu, na rzecz idei „warsztatów twórczych”. Do wzięcia udziału w Mieście i metaforze zapraszamy osoby, które chcą podzielić się: własnymi pomysłami/ wątpliwościami; wrażeniami i krytycznymi uwagami z przeczytanych książek; relacjami z prowadzonych badań terenowych; ale także – co oczywiste w takich razach – komunikatami, posterami i referatami konferencyjnymi. W kwestii doboru tematu mniej liczy się dla nas „materia” wystąpień, a bardziej – wyżej zarysowana – postawa wobec przedmiotu refleksji.
Każdy uczestnik wygłaszający referat (i in.) ma do dyspozycji do 30 min.
Opłata konferencyjna wynosi 100 złotych.
Uczestnikom zapewniamy dwa noclegi.
Zgłoszenia przy użyciu formularza prosimy wysłać na adres l.sochacki@uj.edu.pl do dnia 17 maja 2015 r., w tytule mejla wpisując Miasto i metafora.
dr hab. Dariusz Czaja
mgr Beata Kopacka
mgr Łukasz Sochacki
